cztery szlachetne prawdy

Cztery Szlachetne Prawdy są esencją buddyzmu. Uważa się, że są podstawą pierwszej nauki, jaką Budda przekazał po przebudzeniu.

Pierwsze kazanie Buddy po jego przebudzeniu skupiło się na Czterech Szlachetnych Prawdach, które są fundamentem buddyzmu. Prawdy te można postrzegać jako swego rodzaju hipotezy, a buddyzm w tym ujęciu to proces weryfikacji i uświadomienia sobie prawdy o Prawdach.

Cztery Szlachetne Prawdy

Powszechne, pobieżne i powierzchowne ujęcie Prawd mówi nam, że: życie jest cierpieniem; cierpienie jest spowodowane chciwością; cierpienie kończy się, gdy przestajemy być chciwi; sposobem na to jest podążanie za czymś, co nazywa się Ośmioraką Ścieżką.

W bardziej formalnym ujęciu Prawdy prezentują się tak:

  • Prawda o cierpieniu (dukkha)
  • Prawda o przyczynie cierpienia (samudaya)
  • Prawda o zakończeniu cierpienia (nirhodha)
  • Prawda o ścieżce, która uwalnia nas od cierpienia (magga)

Dość często ludziom rzuca się jedynie w oczy fragment mówiący o tym, że „życie to cierpienie” i dochodzą do wniosku, że buddyzm nie jest dla nich. Jednakże jeśli poświęcisz czas aby docenić to, o czym tak naprawdę mówią Cztery Szlachetne Prawdy, cała reszta na temat buddyzmu stanie się o wiele jaśniejsza. Spójrzmy na nie po kolei.

1. Pierwsza Szlachetna Prawda: życie to dukkha

Pierwsza Szlachetna Prawda często tłumaczona jest jako „życie jest cierpieniem”. Nie jest to takie straszne, jak się wydaje, a w rzeczywistości jest wręcz odwrotnie i dlatego może to być nieco mylące.

Wiele zamieszania wynika z tłumaczenia pali/sanskryckiego słowa dukkha jako „cierpienie”. Według szacownego Ajahna Sumedho, mnicha i uczonego w tradycji Theravada, słowo to w rzeczywistości oznacza „nie dający się zaspokoić” lub „niezdolny do zniesienia lub wytrzymania czegokolwiek”. Inni uczeni zastępują „cierpienie” słowem „stresujący”.

Dukkha odnosi się również do wszystkiego, co tymczasowe, warunkowe lub złożone z innych rzeczy. Nawet coś cennego i przyjemnego jest dukkha, ponieważ się skończy.

Co więcej, Budda nie mówił, że wszystko w życiu jest nieskończenie okropne. W innych kazaniach mówił o wielu rodzajach szczęścia, takich jak szczęście życia rodzinnego. Ale kiedy przyjrzymy się bliżej dukkha, widzimy, że dotyka ona wszystkiego w naszym życiu, w tym pomyślności i szczęśliwych chwil.

Budda nauczał między innymi, że dukkha są też skupiska czyli skandha. Skandha to składniki żywej istoty ludzkiej: forma, zmysły, idee, predylekcje i świadomość. Innymi słowy, ożywione ciało, które utożsamiasz z sobą, jest dukkha, ponieważ jest nietrwałe i ostatecznie ulegnie rozpadowi.

Pierwsza prawda: My, istoty ludzkie, jesteśmy niedoskonałymi stworzeniami i świat, w którym żyjemy również jest niedoskonały. Na naszej drodze przez życie z pewnością doznamy fizycznego bólu w wyniku chorób i ran oraz bólu emocjonalnego, wypływającego z całego szeregu czynników psychologicznych. Jednakże nie całe nasze trwanie wypełnione jest cierpieniem. Czasem doświadczamy przyjemności i radości. Osoba poszukująca przyjemności powiększa swe cierpienie, jako że w pierwszym rzędzie pojawia się nastawienie, iż nie ma miejsca na cierpienie! To oczekiwanie prowadzi do litowania się nad sobą. „To nie w porządku! Dlaczego ja?! O, ja biedna!”. Dlatego też pierwsza szlachetna prawda radzi ludziom, by postrzegali cierpienie jako nieuniknione w stanie nieprzebudzenia. Kiedy pojawia się szczęście, raduj się nim podczas gdy trwa, gdyż nie będzie wieczne. Nie powinnaś przywiązywać się do niego i sądzić, że  będzie trwać wiecznie.
Osoba przebudzona w pełni akceptuje rzeczywistość i nieuchronność cierpienia, tak że kiedy nadchodzi, nie powiększa go poprzez stawianie mu oporu. Akceptacji nie powinno jednak traktować się jako przyjemności w sensie masochistycznym. Osoba przebudzona może podjąć natychmiastowe działanie by zakończyć cierpienie, jednak w czasie jego trwania po prostu pozwala mu być.

2. Druga Szlachetna Prawda: o pochodzeniu dukkha

Druga Szlachetna Prawda naucza, że ​​przyczyną cierpienia jest chciwość czy też pożądanie. Faktycznie słowo pojawiające się we wczesnych pismach to „tanha”, bardziej zbliżone znaczeniowo do takich pojęć jak „pragnienie“ lub „łaknienie”.

Ciągle szukamy czegoś poza nami, co miało by nas uszczęśliwić. Ale bez względu na to, jaki sukces odniesiemy, nigdy nie będziemy zadowoleni. Druga Prawda nie mówi nam, że musimy zrezygnować z wszystkiego co kochamy, aby znaleźć szczęście. Tak naprawdę chodzi o coś bardziej subtelnego – to przywiązanie do tego, czego pragniemy wpędza nas w kłopoty.

Budda nauczał, że to pragnienie wyrasta z niewiedzy o jaźni [self]. Przechodzimy przez życie, łapiąc jedną rzecz za drugą po to, by uzyskać poczucie bezpieczeństwa. Przywiązujemy się nie tylko do rzeczy, ale także do idei i opinii o nas i otaczającym nas świecie. A kiedy świat nie zachowuje się zgodnie z naszymi oczekiwaniami, a nasze życie nie jest takie jak się nam wydaje, że powinno być, wtedy upadamy na duchu.
Praktyka buddyjska przynosi radykalną zmianę perspektywy. Zanika nasza tendencja do dzielenia wszechświata na: „ja” i „cała reszta”. Z czasem praktykujący jest w stanie czerpać większą przyjemność z doświadczeń życiowych, bez osądzania, uprzedzeń, manipulacji lub jakichkolwiek innych mentalnych barier, które stawiamy między sobą a tym, co rzeczywiste.

Z drugą Szlachetną Prawdą związane są ściśle nauki Buddy o karmie i odrodzeniu.

Druga prawda: Przywiązanie do jakichkolwiek dóbr doczesnych zawsze prowadzi do cierpienia, gdyż nic na świecie nie jest trwałe i jakiekolwiek przywiązanie do nietrwałości z pewnością wywoła cierpienie. Wszelkie ziemskie twory, takie jak egotyczne „ja”, społeczne struktury, związki, istnienia ludzkie i kultury wcześniej czy później skazane są na przeminięcie. Ludzie w stanie nieprzebudzenia w sposób naturalny przywiązują się do tych nietrwałych rzeczy, tworząc w ten sposób podstawę cierpienia. Zawoalowaną przyczyną przywiązania jest pożądanie, które objawia się na wiele sposobów; może to być pożądanie wyższego statusu, bogactwa, seksualnego zaspokojenia, popularności, pożywienia, wygody, czy też zwiększenia posiadania, żeby wymienić tylko kilka.
Osoba przebudzona widzi tendencję umysłu do tworzenia przywiązania do doczesnych rzeczy, w tym także – co być może najważniejsze – egotycznego „ja”. Pracuje ona nieustannie nad zmniejszeniem tego przywiązania i zdaje sobie sprawę z tego, że choć niegdyś przedmioty naszego pożądania były celami afirmującymi życie, zwiększającymi nasze szanse na przetrwanie w bezlitosnym świecie ewolucyjnej przeszłości ludzkości, to jednak obecnie, w cywilizowanym świecie obfitości, te aspekty naszej bardziej prymitywnej jaźni powinny zostać wyeliminowane, jeśli mamy czynić dalsze postępy.

3. Trzecia Szlachetna Prawda: zaprzestanie łaknienia

Nauki Buddy o Czterech Szlachetnych Prawdach są czasami porównywane z lekarzem diagnozującym chorobę i zalecającym leczenie. Pierwsza prawda mówi nam, czym jest choroba, a druga prawda mówi nam, co powoduje chorobę. Trzecia Szlachetna Prawda daje nadzieję na wyleczenie.

Kwestię dukkha można rozwiązać poprzez powstrzymanie się od lgnięcia i przywiązania. Ale jak to zrobić? Faktem jest, że nie można tego dokonać aktem woli. Nie można po prostu obiecać sobie: „Dobrze, od teraz niczego nie będę pragnąć!”. To nie zadziała, ponieważ nadal obecne będą warunki, które powodują pragnienie.

Druga Szlachetna Prawda mówi nam, że lgniemy do rzeczy, które, jak wierzymy, uczynią nas szczęśliwymi lub zapewnią nam bezpieczeństwo. Łapanie jednej ulotnej rzeczy za drugą nie zadowala nas na długo, ponieważ wszystko to jest nietrwałe. Dopiero gdy zobaczymy to na własne oczy, możemy przestać łapać na lewo i na prawo. Kiedy rzeczywiście to ujrzymy, łatwo będzie odpuścić. Łaknienie zda się wówczas znikać samo z siebie.

Budda nauczał, że poprzez pilną praktykę możemy położyć kres łaknieniu. Zakończenie gonitwy w stylu chomika biegającego w kołowrotku to oświecenie (bodhi, „przebudzenie”). Istota oświecona przebywa w stanie zwanym nirwaną.

Trzecia szlachetna prawda mówi o tym, że można zakończyć cierpienie eliminując pożądanie zaspokojenia zmysłów i zrywając z przywiązaniem do egotycznego „ja” i wszelkimi innymi konceptualnymi strukturami, wypełniającymi nasze życie.
Osoba przebudzona pracuje nad osiągnięciem pełnego wygaszenia wszelkiego lgnięcia i łaknienia jako drogą do osiągnięcia nirwany (braku pragnień albo inaczej mówiąc wygaszenia płomienia gniewu, pożądania i ułudy). Wie, że ceną za ten stan spokoju jest wygaszenie egotycznej jaźni. Gdy znika ego, umysł wyzwala się z wszelkich ograniczeń. Przebudzona osoba doświadczająca nirwany rozszerza swą świadomość, która obejmuje cały świat, a brak jaźni wytwarza poczucie nieskończonego współodczuwania [compassion – wrażliwość na cierpienie swoje i innych, a jednocześnie głębokie zaangażowanie na rzecz jego zmniejszenia] wobec wszelkich żywych istot.

4. Czwarta Szlachetna Prawda: Ośmioraka Ścieżka

Budda spędził ostatnie czterdzieści pięć lat swojego życia udzielając nauk na temat aspektów Czterech Szlachetnych Prawd. Większość z nich dotyczyła Czwartej Prawdy – Ścieżki (magga).

W Czwartej Szlachetnej Prawdzie Budda jako lekarz zaleca leczenie naszej choroby za pomocą Ośmiorakiej Ścieżki. W przeciwieństwie do wielu innych religii, w przypadku buddyzmu sama wiara w doktrynę nie przynosi szczególnej korzyści. Zamiast tego nacisk kładzie się na życie zgodne z tą postawą i kroczenie Ścieżką.

Ścieżka to osiem szerokich obszarów praktyki, które dotykają każdej części naszego życia. Od analizy, poprzez etyczne postępowanie, to, jak zdobywamy środki na utrzymanie, aż po ciągłą uważność. Ścieżka uwzględnia każde działanie ciała, mowy i umysłu. Jest to droga dociekań i dyscypliny na resztę naszego życia.

Bez Ścieżki pierwsze trzy prawdy byłyby tylko teorią, wdzięcznym tematem sporów dla filozofów. Praktykowanie Ośmiorakiej Ścieżki wprowadza dharmę w nasze życie i sprawia, że ​​rozkwita.

Czwarta prawda: Ośmioraka ścieżka opisuje jak położyć kres cierpieniu. Jest proponowanym przez Buddę praktycznym przewodnikiem na drodze etycznego i duchowego rozwoju, którego celem jest osobiste wyzwolenie się od przywiązania oraz ułudy i w ostatecznym rozrachunku zrozumienie istoty wszechrzeczy. Ścieżka ma na celu poprawienie twojej (a) Mądrości, poprzez ćwiczenie należytego poglądu i intencji, (b) Moralności, poprzez ćwiczenie należytej mowy, działania i zarabiania na życie i (c) Skupienia, poprzez ćwiczenie należytego wysiłku, uważności i koncentracji. Wraz z czterema szlachetnymi prawdami stanowi jądro buddyzmu. Wielki nacisk kładzie się przy tym na aspekt praktyczny, gdyż zmianę poziomu istnienia i ostatecznie nirwanę można osiągnąć jedynie przez ciągłe doskonalenie się.
Jej osiem elementów tworzy współzależną, niepodzielną całość i dlatego też nie muszą one być praktykowane w jakimś określonym porządku. W przypadku niestrudzonego i ciągłego praktykowania są to potężne środki skutkujące przemianą życia danej osoby. Ośmioraka ścieżka umożliwia poszukującym Satori [przebudzenie i wyzwolenia duchowe w buddyzmie zen] osiągnięcie takiego stanu umysłu, w którym może ono spontanicznie się pojawić.

Zrozumienie Prawd wymaga czasu

Jeśli nadal nie wiesz za bardzo, o czym mówią cztery Prawdy, nie trać ducha – to nie takie proste. Pełne docenienie tego, co znaczą Prawdy, może potrwać całe lata. Faktem jest, że w niektórych szkołach buddyzmu dokładne zrozumienie Czterech Szlachetnych Prawd równoważne jest z samym przebudzeniem.

Tekst główny: Barbara O'Brien, "The Four Noble Truths of Buddhism." ThoughtCo, Aug. 23, 2018;
Tekst wyróżniony kolorem za: The Essence of Buddhism by David Tuffley i The Noble Eightfold Path by Thomas Knierim
Reklamy

Jedna myśl na temat “cztery szlachetne prawdy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s